Krajiška kriza

Ovaj ozbiljni izraz upotrebljavam samo radi asocijacije na Sudetsku krizu, koja je preko Minhenskog sporazuma 1938. konačno dovela do okupacije Sudeta i posledično Čehoslovačke 1939. Gebelsova propaganda tu je pokazala svoj najimpresivniji proizvod, interno i međunarodno. Proizvod diktatorovog propagandnog aparata više je nego mizeran, ali ima smisla pročitati ciljeve. Reč je o izletu, sličnom onome u Crnu Goru, samo bez aviona punog simpatizera-aktivista, dakle jednostavnije, motorizovano. Osnovni cilj bio je poseta rodnoj kući u kojoj diktator nije rođen. U okupljanjima po raznim zaseocima Republike Srpske diktator je izvodio uobičajeni repertoar – obećavao je pomoć, izgradnju sportskih i drugih objekata (Puteva? Pruga?) i malo se ugrizao za jezik, da ne bi obećao i više plate i penzije. A obećavao je zapošljavanje! Praćen političarem koji zauzima nejasno ali vodeće mesto u drugoj državi, diktator je zapravo novačio glasače te države da se kao Srbi (ne kao bosanski, hrvatski, krajiški Srbi, a posebno ne kao izdajnički Srbijanci) pojave u Srbiji na izborima i glasaju. Prevoz, hrana, piće, honorar, zabava zagarantovana. U putujućem cirkusu bio je i onaj što treba da iz srpskih opština u Crnoj Gori dovede Srbe koji govore srpski da urade isto. U nastupima diktatora i njegove pratnje ni jednog jedinog trenutka nije pomenuta osnovna faktografija događanja u Krajini, Liki i Slavoniji, oblastima koje su od početka rata bile pod upravom međunarodno nepriznatih državnih tvorevina. Grubo i najkraće navedeno bilo bi to ovako:

– Međunarodno priznata država na teritoriji Hrvatske od proglašenja nezavisnosti bila je Republika Hrvatska (međunarodno priznata od januara 1992).

– Tokom 1991. godine oko četvrtine hrvatske teritorije bilo je pod kontrolom Jugoslovenske narodne armije (JNA) i lokalnih srpskih vlasti koje su potom formirale Republiku Srpsku Krajinu (RSK), međunarodno nepriznatu tvorevinu.

– Od početka 1992. godine, nakon Sarajevskog primirja, JNA se formalno povukla iz Hrvatske ili transformisala svoje prisustvo, a najveći deo teritorije pod srpskom kontrolom držala je Vojska Republike Srpske Krajine (SVK), uz političku, vojnu i logističku podršku iz Srbije i tadašnje Savezne Republike Jugoslavije. Između zaraćenih strana raspoređene su mirovne snage UN (UNPROFOR).

– U maju (Bljesak) i avgustu 1995. (Oluja) hrvatska vojska (HV) preuzela je kontrolu nad većinom teritorije koju je držala RSK.

– Istočna Slavonija, Baranja i zapadni Srem ostali su izvan kontrole Zagreba do Erdutskog sporazuma i prelazne uprave UN (UNTAES) 1996-1998, nakon čega su mirno reintegrisani u Hrvatsku.

U slučaju Hrvatske između 1992. i 1995. međunarodno pravo i faktičko stanje nisu se u potpunosti poklapali. Zato ozbiljna istorijska i pravna literatura gotovo uvek precizira da li je reč o suverenitetu, kontroli teritorije, administraciji, vojnoj okupaciji, upravi ili efektivnoj vlasti.

Ništa od toga ne postoji u propagandnoj pripremnoj akciji izborne prevare: ni poraz VSK i kukavički stav RSK, ni maćehinsko ponašanje Srbije prema izbeglicama, sve do danas. Postoji samo podsticanje na opšti etnički otpor, koji se prikazuje kao prolivanje suza, jake reči i obavezni pir sa zabavom, dakle kao nešto bez ikakvog rizika a sa sitnim koristima.

Diktator računa na lenju i plitku pamet, na svakodnevnu korupciju, konformizam i nepostojanje građanske svesti i uzima ih kao garanciju da neće doći do stvarnih sukoba koji bi mogli da ugroze njegovu vlast. Njegovo ratno iskustvo saznajna je osnova iz koje crpi ova uverenja, i u tome prepoznajemo sav folklor paramilitarnog sveta nediscipline, javašluka, primitivizma, podmetanja, lopovluka i pijanog nasilja. Ratu treba i mnogo manje da pokrene kosu smrti kojom se više ne može upravljati. Zato se u slučaju krajiške krize katastrofa ne može očekivati kao posledica ubitačne propagande, već kao opasno skupljanje gomile brljotina u zapaljiv materijal.

Peščanik.net, 06.08.2026.