Slobodno, javno i kritičko mišljenje je sablazan za SPC. Do te tačke je stigao unutrašnji duhovni život ove Crkve pod patrijarhom Porfirijem. Stoga crkveni tužilac traži odsecanje zaraženih udova crkvenog tela, kako se virus slobode ne bi širio dalje po telu Crkve. U tom smislu, traži se ekskomunikacija iz Crkve teologa Blagoja Pantelića i sveštenika i teologa Vukašina Milićevića. Sankcioniše se javna i argumentovana kritika crkvenih predstavnika, episkopa i crkvenog vrha.
Prošle su decenije ratova, sankcija i tranzicije, a nijedan osuđeni ratni zločinac, mafijaš, korupcionaš, ratni huškač, medijski manipulator, nije crkveno osuđen niti izbačen iz Crkve. Naprotiv, priznanje i crkveno ordenje visi na grudima mnogih notorno amoralnih i opskurnih tipova. Nosioci takve crkvene politike su episkopi. Oni su sebi sve dozvolili i takvim svojim postupcima šire sablazan, odnosno jesu kamen spoticanja za druge. Sa druge strane, sebe su zaštitili kanonima, crkvenim zakonodavstvom.
Kritičari su se našli pod sledećim optužbama: kaljanje ugleda sveštenstva, javno pobunjivanje protiv jerarhijske crkvene vlasti, uskraćivanje dužnog poštovanja jerarhijskoj crkvenoj vlasti, vređanje, klevetanje i nipodaštavanje jerarhijske crkvene vlasti i preduzimanje radnji protiv crkvenog poretka. Sve su ovo odredbe koje štite vlast od građana, odnosno crkvenu vlast od nezadovoljnih vernika. Slučaj je preslikan iz sfere politike gde imamo na desetine građana koji su pred sudovima optuženi za rušenje ustavnog poretka.
„Prvenstveno želim da naša sveta Srpska pravoslavna crkva, svugde… živi punim plućima i da svaki hrišćanin živi potpunu slobodu“, rekao je na ustoličenju 2021. patrijarh Porfirije – a gde smo stigli danas 2025? Od nagoveštavanja potpune slobode do ekskomunikacija. Zar su Pantelić i Milićević išta drugo radili do praktikovali potpunu slobodu da javno iznose svoje kritičko mišljenje? No, sloboda podrazumeva i pluralizam. Zašto patrijarh i nadležni crkveni organi nisu sposobni da podnesu pluralizam stavova unutar SPC-a?
U pitanju je, naime, to da i Pantelić i Milićević nastupaju sa autoritetom teologa – što je fenomen koji do sada nismo imali. Zato je njihova javna kritika toliko razorna za legitimitet patrijarha i crkvenog vrha: javna teologija kao demistifikacija zvanične crkvene vlasti i njihovih postupaka. Unutrašnja kritika je nešto što crkveni vrh ne može otrpeti. To se mora odstraniti, odbaciti i žigosati najtežim crkvenim kaznama.
Razumljivo je stoga i zašto se crkveni vrh svih ovih godina trudio da održi kontrolu nad Pravoslavnim bogoslovskim fakultetom Univerziteta u Beogradu: teolozi se moraju držati pod kontrolom da ne bi predstavljali opasnost za strukture moći unutar Crkve. Ali ako budemo u budućnosti težili demokratskom društvu, PBF mora postati isključivo državni fakultet, autonoman u odnosu na crkvena tela.
Postoji još teoretska šansa da će patrijarh Porfirije u slučaju Pantelića i Milićevića postupiti milostivo i da neće uvažiti zahtev crkvenog tužioca koji traži ekskomunikaciju, nego da će doneti blažu kaznu. Ali na osnovu svega što znamo, šansa za tako nešto je prilično mala.
Peščanik.net, 10.12.2025.
Srodni linkovi:
Miljan David Tanić – Lov na veštice
Blagoje Pantelić – Odgovor Patrijarhu srpskom
